Wat voor ’n boom? De beslisboom!

Een van de eerste beslisbomen die ik maakte ging over dakpannen. Bij een project zouden we in eerste instantie de bestaande dakpannen hergebruiken, maar dat bleek anders uit te pakken. Met de tijdsdruk en het onverwachte nieuws moest er een keuze worden gemaakt die maar niet werd genomen. Elke keer dat we erover spraken, kwam er weer een andere invalshoek bij en bleven we hangen of liepen we in cirkels rond.

Toen heb ik alle mogelijkheden in kaart gebracht in een beslisboom. Alle parameters en invalshoeken die voor dat project belangrijk waren, kwamen als element terug in de boom. Daardoor was in één oogopslag te zien welke opties er waren en wat elke keuze betekende. Dankzij die beslisboom konden we de bomen door het bos weer zien.

Een beslisboom is precies wat de naam zegt. Je begint met één vraag en die vertakt zich in antwoorden. Elk antwoord leidt naar een nieuwe vraag of naar een uitkomst. Het lijkt op een stamboom, maar dan voor keuzes.

Ik begin met een kernvraag, en dat is moeilijker dan het lijkt. “Wat doen we met het dak?” is te open. “Hergebruiken we de bestaande dakpannen of vervangen we ze?” is een vraag waar je iets mee kunt. Daarna verzamel ik samen met de opdrachtgever alles wat de keuze beïnvloedt: budget, tijd, regelgeving, de technische staat, ambities op het gebied van duurzaamheid en de wensen van de gebruikers. Dat schrijven we eerst allemaal op. Grote rollen papier van de kinderafdeling van IKEA werken daar perfect voor.

Dan komt de volgorde. Niet elke vraag weegt even zwaar. Ik zet de vragen voorop die in één keer een hele tak afsnijden. Een vraag als “Is het materiaal technisch nog goed genoeg?” kan al veel opties laten vervallen. Zo wordt de boom smaller naarmate je verder komt en blijven alleen de vragen over die er echt toe doen.

Elke vraag formuleer ik zo scherp mogelijk, het liefst zodat je met ja of nee kunt antwoorden. “Hoe zit het met het budget?” leidt tot een half uur praten. “Is het budget hoger dan wat we voor vervanging hebben geraamd?” leidt tot een antwoord. Ook moet elk pad ergens eindigen, in een uitkomst of een vervolgstap. Daarom loop ik de boom na op doodlopende takken.

De boom is geen orakel. Soms is het antwoord op een vraag “dat weten we nog niet”, en ook dat is waardevolle informatie. Dan weet je precies welk onderzoek er nog moet gebeuren. Daarom teken ik een beslisboom nooit alleen. De kracht zit in het samen doorlopen, met de opdrachtgever, adviseurs en de aannemer. Op de plek waar iemand anders zou afslaan, zit meestal een aanname die nog niet was uitgesproken.

Zo komen we gezamenlijk tot een beslissing die voor iedereen helder is, ook al is het misschien niet waar je van tevoren op had gehoopt. In het geval van de dakpannen zijn we dankzij de beslisboom uiteindelijk tot mooie nieuwe, passende dakpannen gekomen.